Ag – Silver

Tên cũ: bạc · Còn gọi là: argentum (tên Latinh); bạc ta, bạc trắng (tên dân gian)

• Kim loại quý, khử yếu
• Rắn, trắng
• Không tan trong nước
• A = 108

Silver (Ag, tên cũ: bạc; còn gọi: argentum (tên Latinh)) là đơn chất, chất rắn màu trắng, không tan trong nước; nguyên tử khối 108. Kim loại kém hoạt động (đứng sau H và sau Cu trong dãy hoạt động), không bị oxi hoá trong không khí ở nhiệt độ thường.

Cấu tạo của Ag

Thông số vật lý của Ag

Số liệu làm tròn cho phổ thông; nguồn ghi ở mục Tài liệu tham khảo.

Thành phần nguyên tố của Ag

NTK = nguyên tử khối (làm tròn như trong bài tập phổ thông), KL = khối lượng. Ví dụ: %Ag = 108 ÷ 108 × 100 % = 100,0 %.

Tính nhanh: mol – khối lượng – nồng độ

Điều chế Ag

Thu hồi từ bùn anode khi tinh luyện đồng, chì; hoặc hoà tan quặng bằng dung dịch NaCN rồi dùng Zn đẩy ra. Trong phòng thí nghiệm: Cu + 2AgNO₃ → Cu(NO₃)₂ + 2Ag.

Tính chất hoá học của Ag

Kim loại kém hoạt động (đứng sau H và sau Cu trong dãy hoạt động), không bị oxi hoá trong không khí ở nhiệt độ thường.

• Không tác dụng với O₂ (kể cả khi nung), HCl, H₂SO₄ loãng.
• Với ozone: 2Ag + O₃ → Ag₂O + O₂.
• Bị xỉn đen trong không khí có H₂S: 4Ag + 2H₂S + O₂ → 2Ag₂S + 2H₂O.
• Với acid có tính oxi hoá mạnh: Ag + 2HNO₃ (đặc) → AgNO₃ + NO₂↑ + H₂O; 3Ag + 4HNO₃ (loãng) → 3AgNO₃ + NO↑ + 2H₂O; 2Ag + 2H₂SO₄ (đặc, nóng) → Ag₂SO₄ + SO₂↑ + 2H₂O.

Ứng dụng của Ag

Nhận biết Ag

Kim loại trắng sáng, không tan trong HCl, tan trong HNO₃ cho dung dịch không màu; dung dịch Ag⁺ với ion Cl⁻ tạo kết tủa trắng AgCl hoá đen ngoài ánh sáng.

An toàn và bảo quản Ag

Nguy hại sức khoẻ (GHS08) — H361f: nghi ngờ gây tổn hại khả năng sinh sản; H373: có thể gây tổn hại cho hệ thần kinh khi phơi nhiễm kéo dài hoặc lặp lại (phân loại hài hoà cho bạc dạng khối; bạc bột và bạc nano có thêm GHS09)

Từ 01/5/2026, bạc kim loại CÓ phân loại hài hoà theo CLP và ECHA chia làm ba mục theo kích thước hạt (bản cập nhật kỹ thuật lần thứ 22 của CLP): bạc dạng khối, đường kính hạt từ 1 mm trở lên (chỉ số 047-004-00-9) — Repr. 2 (H361f) và STOT RE 2 (H373), hình đồ GHS08, từ cảnh báo "Warning"; cơ quan đích mà ECHA ghi cho H373 ở cả ba mục là hệ thần kinh; bạc bột, hạt trên 100 nm và dưới 1 mm (047-005-00-4) và bạc nano, hạt trên 1 nm đến 100 nm (047-006-00-X) — thêm Aquatic Acute 1 (H400) và Aquatic Chronic 1 (H410), thêm hình đồ GHS09. Nhãn ở trên ghi theo mục bạc dạng khối, tức là dạng gặp trong đồ trang sức và dây bạc. Trong 18 thông báo C&L/CLP của doanh nghiệp: 33,73 % xếp H400 + H410; 25,66 % ghi "Not classified"; 11,36 % xếp H361f + H373 + H400 + H410; 8,46 % xếp H361f + H373; hai nhóm 6,67 % xếp nặng hơn với Carc. 2 (H351) và Repr. 1B (H360Df hoặc H360D); 5,34 % chỉ H410. Về độc tính, Wikipedia viết hợp chất của bạc ít độc so với hợp chất của phần lớn kim loại nặng khác vì cơ thể người hấp thu kém, nhưng silver fluoride và silver nitrate thì ăn mòn; còn bạc keo có thể gây chứng argyria (da xám xanh) thường là vĩnh viễn.

Bụi bạc vào mắt: rửa bằng nước sạch nhiều phút. Dính da: rửa bằng nước. Khi làm thí nghiệm hoà tan bạc trong HNO₃ đặc thì khí NO₂ nâu đỏ rất độc — chỉ làm trong tủ hút, và với HNO₃ loãng thì khí NO không màu ra ngoài hoá nâu. Đổ vãi bột bạc: gom bằng dụng cụ khô, không xả vào cống vì bạc bột bị xếp là độc với sinh vật thuỷ sinh (H400, H410).

Bảo quản: Để nơi khô, tránh không khí có hydrogen sulfide (gần cống rãnh, khí thải công nghiệp, trứng, hành tỏi) vì bạc sẽ phủ lớp Ag₂S đen. Đồ bạc cất trong túi kín, tách khỏi acid và khỏi hợp chất chứa lưu huỳnh. Muối bạc như AgNO₃ thì để trong lọ tối màu vì ánh sáng phân huỷ chúng thành bạc kim loại.

Phản ứng tiêu biểu của Ag (10)

Tự luyện về Ag

Gom từ bài tập của các phản ứng có silver và câu hỏi riêng cho chất.

Câu hỏi thường gặp về Ag

Ag và Cu

Tài liệu tham khảo

1. Bộ GD&ĐT, Khoa học tự nhiên 9 (Kết nối tri thức), NXB Giáo dục Việt Nam, 2024 — bài 18 Tính chất chung của kim loại, bài 19 Dãy hoạt động hoá học (Ag đứng sau H và sau Cu; Cu đẩy Ag ra khỏi dung dịch AgNO₃), bài 29 Carbohydrate. Glucose và saccharose (phản ứng tráng bạc của glucose).
2. Bộ GD&ĐT, Hoá học 12 (Kết nối tri thức), NXB Giáo dục Việt Nam, 2024 — bài 15 Thế điện cực và nguồn điện hoá học (dãy điện hoá, kim loại đứng sau hydrogen), bài 21 Hợp kim, bài 28 Sơ lược về phức chất (phức [Ag(NH₃)₂]⁺ trong phản ứng tráng bạc).
3. Bộ GD&ĐT, Hoá học 11 (Kết nối tri thức), NXB Giáo dục Việt Nam, 2023 — bài 6 Một số hợp chất của nitrogen với oxygen (nitric acid hoà tan kim loại đứng sau hydrogen, sản phẩm khử NO₂ với acid đặc và NO với acid loãng).
4. Wikipedia, "Silver" (infobox dẫn Arblaster, Selected Values of the Crystallographic Properties of Elements, 2018, và CRC Handbook; mục Characteristics, Chemistry, Compounds, Occurrence and production, Applications: Jewellery and silverware, Medicine, Electronics, Brazing alloys, Photography, Miscellanea; Precautions), en.wikipedia.org — Z 47, các lớp electron 2, 8, 18, 18, 1 và cấu hình [Kr]4d¹⁰5s¹, khối lượng riêng 10,503 g/cm³ ở 20 °C, nóng chảy 961,78 °C, sôi 2 162 °C, nhiệt nóng chảy 11,28 kJ/mol, điện trở suất 15,87 nΩ·m ở 20 °C, độ dẫn nhiệt 429 W/(m·K), độ cứng Mohs 2,5 – Vickers 251 – Brinell 206–250, mạng lập phương tâm diện với cạnh 408,60 pm, nghịch từ, độ âm điện 1,93, năng lượng ion hoá 731,0 / 2 070 / 3 361 kJ/mol, câu mở đầu "A soft, white, lustrous transition metal, it exhibits the highest electrical conductivity, thermal conductivity and reflectivity of any metal" và trong mục Characteristics "The electrical conductivity of silver is the highest of all metals, greater even than copper. Silver also has the lowest contact resistance of any metal", "The thermal conductivity of silver is among the highest of all materials, although the thermal conductivity of carbon (in the diamond allotrope) and superfluid helium-4 are higher", phản xạ cao hơn nhôm ở mọi bước sóng trên ≈ 450 nm và về 0 quanh 310 nm, "Silver and gold have rather low chemical affinities for oxygen, lower than copper" với Ag₂O phân huỷ thành bạc và oxygen trên 160 °C, trích nguyên văn về số oxi hoá: "The common oxidation states of silver are (in order of commonness): +1 (the most stable state; for example, silver nitrate, AgNO3); +2 (highly oxidising; for example, silver(II) fluoride, AgF2); and even very rarely +3", cùng câu giải thích vì sao đồng khác bạc: "Unlike copper, for which the larger hydration energy of Cu(2+) as compared to Cu+ is the reason why the former is the more stable in aqueous solution and solids… with silver this effect is swamped by its larger second ionisation energy" (dùng cho ô "số oxi hoá" của cả hai cột trong bảng so sánh), và "in fact, most silverware is only silver-plated rather than made out of pure silver; the silver is normally put in place by electroplating", Ag⁺ là dạng bền trong dung dịch vì năng lượng ion hoá thứ hai lớn, bạc tự sinh và các khoáng acanthite, argentite, chlorargyrite, phần lớn bạc thu được như sản phẩm phụ của khai thác chì – kẽm, đồng và vàng (USGS Mineral Commodity Summaries 2026), một trong bảy kim loại của thời cổ đại, độ tinh khiết ghi theo phần nghìn với ví dụ hợp kim 94 % gọi là "0.940 fine", bạc nguyên chất mềm nên pha với đồng, đồ "bạc" phần lớn là mạ bạc bằng điện phân, kính mạ bạc dùng cho gương và bình giữ nhiệt, dùng trong quang điện – tiếp điểm điện – mạch in – hợp kim hàn vảy – xúc tác – gương chuyên dụng, dẫn điện tốt ngay cả khi đã xỉn, halide bạc trong phim ảnh, giấy ảnh và kính đổi màu với nhu cầu giảm vì ảnh số, "Silver compounds have low toxicity compared to those of most other heavy metals, as they are poorly absorbed by the human body", silver fluoride và silver nitrate ăn mòn, hiệu ứng oligodynamic do Carl Nägeli đặt tên với ion bạc phá chuyển hoá vi khuẩn ở 0,01–0,1 mg/L và "This effect is lost in the presence of sulfur due to the extreme insolubility of silver sulfide", bạc keo khử trùng bể bơi kín nhưng không đủ cho bể ngoài trời, và dẫn Trung tâm Sức khoẻ bổ sung và tích hợp quốc gia Hoa Kỳ rằng bằng chứng cho công dụng sức khoẻ của bạc keo là thiếu và nó có thể gây argyria thường vĩnh viễn.
5. Wikipedia, "Silver sulfide" (mở đầu; mục Formation, Structure and properties), en.wikipedia.org — "A dense black solid, it is the only sulfide of silver… It constitutes the tarnish that forms over time on silverware and other silver objects", "When combined with silver, hydrogen sulfide gas creates a layer of black silver sulfide patina on the silver, protecting the inner silver from further conversion to silver sulfide"; Ag₂S không tan trong hầu hết dung môi nhưng bị acid mạnh phân huỷ; ba dạng acanthite (đơn tà, bền dưới 179 °C), argentite (lập phương tâm khối, trên 180 °C) và dạng lập phương tâm diện trên 586 °C; acanthite là quặng bạc quan trọng (Lỗi thường gặp, FAQ, bảng so sánh).
6. Wikipedia, "Copper", "Aluminium" và "Iron" (infobox dẫn Arblaster 2018) và trang Cu của site, en.wikipedia.org — Cu: nóng chảy 1 085 °C, sôi 2 562 °C, khối lượng riêng 8,935 g/cm³ ở 20 °C, điện trở suất 16,78 nΩ·m, độ dẫn nhiệt 401 W/(m·K), độ cứng Mohs 3,0, cấu hình [Ar]3d¹⁰4s¹, bề mặt để lâu xỉn nâu đen và ngoài trời ẩm phủ lớp gỉ xanh; điện trở suất ở 20 °C của nhôm 26,5 nΩ·m và của sắt 96,1 nΩ·m (bảng so sánh và ghi chú điện trở suất; các số giữ đúng như trang Cu của site).
7. NIST Chemistry WebBook, SRD 69: Silver (CAS 7440-22-4), webbook.nist.gov — khối lượng mol 107,8682 g/mol; mục dữ liệu chuyển pha chỉ có tham số phương trình Antoine cho khoảng 1 823–2 425 K (Hartmann và Schneider 1929), không có giá trị nhiệt độ nóng chảy hay nhiệt độ sôi, nên hai số này lấy từ infobox Wikipedia.
8. ECHA CHEM, C&L Inventory: silver, EC 231-131-3, chem.echa.europa.eu — CÓ phân loại hài hoà, nguồn "CLP Annex VI", bản ATP22 (CELEX 32024R2564), hiệu lực 01/5/2026, chia ba mục theo kích thước hạt: 047-004-00-9 "silver massive: [particle diameter ≥ 1 mm]" — Repr. 2 (H361f) + STOT RE 2 (H373), GHS08, "Warning"; 047-005-00-4 "silver powder: [particle diameter > 100 nm < 1 mm]" và 047-006-00-X "silver nano: [particle diameter > 1 nm ≤ 100 nm]" — thêm Aquatic Acute 1 (H400) + Aquatic Chronic 1 (H410), GHS08 và GHS09; cả ba mục đều ghi cơ quan đích của H373 là hệ thần kinh ("targetOrganSystem": "nervous system"). Ngoài ra 18 thông báo C&L/CLP của doanh nghiệp: 33,73 % H400 + H410; 25,66 % "Not classified"; 11,36 % H361f + H373 + H400 + H410; 8,46 % H361f + H373; 6,67 % Carc. 2 (H351) + Repr. 1B (H360Df) + H373 + H400 + H410; 6,67 % Carc. 2 (H351) + Repr. 1B (H360D) + H373 + H400 + H410; 5,34 % H410. Copper, EC 231-159-6, chỉ số 029-026-00-0 — phân loại hài hoà chỉ cho "copper [specific surface area > 0,67 mm2/mg]": Aquatic Acute 1 (H400) + Aquatic Chronic 1 (H410), GHS09 (bảng so sánh; khớp trang Cu của site).

Cùng nhóm đơn chất

• O₂ – oxygen
• H₂ – hydrogen
• Cl₂ – chlorine
• Fe – iron
• Br₂ – bromine
• Cu – copper
• S – sulfur
• Zn – zinc