Phản ứng trung hoà

Định nghĩa

Phản ứng trung hoà là phản ứng giữa acid và base tạo thành muối và nước. Bản chất là ion H⁺ của acid kết hợp với ion OH⁻ của base tạo nước. Với acid mạnh tác dụng với base tan (kiềm) tạo muối tan, phương trình ion rút gọn là H⁺ + OH⁻ → H₂O; khi sản phẩm có thêm kết tủa hoặc chất điện li yếu (như Ví dụ 3 bên dưới), phương trình ion rút gọn có nhiều thành phần hơn.

Phản ứng trung hoà là trường hợp riêng của phản ứng trao đổi: hai hợp chất đổi thành phần cho nhau và không có nguyên tố nào thay đổi số oxi hoá.

Dấu hiệu nhận biết

• Chất tham gia là một acid và một base (hoặc dung dịch base), sản phẩm luôn có nước.
• Không có hiện tượng nhìn thấy nếu muối tạo thành tan; dùng chất chỉ thị: quỳ tím chuyển từ đỏ (hoặc xanh) về tím, phenolphthalein trong dung dịch base mất màu hồng khi vừa trung hoà.
• Phản ứng toả nhiệt; với acid mạnh và base mạnh, dung dịch sau phản ứng có môi trường trung tính khi hai chất phản ứng vừa đủ.

Ví dụ

Ví dụ 1: base tan tác dụng với acid

NaOH + HCl → NaCl + H₂O

Một mol NaOH trung hoà vừa đủ một mol HCl tạo muối ăn và nước; nếu nhỏ phenolphthalein vào dung dịch NaOH rồi thêm dần HCl, màu hồng nhạt dần rồi mất.

Ví dụ 2: acid hai nấc tác dụng với base

H₂SO₄ + 2KOH → K₂SO₄ + 2H₂O

Mỗi phân tử H₂SO₄ có hai H⁺ nên cần hai phân tử KOH để trung hoà hết; hệ số 2 trước KOH và H₂O xuất phát từ điều đó.

Ví dụ 3: trung hoà tạo muối không tan

Ba(OH)₂ + H₂SO₄ → BaSO₄ + 2H₂O

Ngoài nước còn xuất hiện kết tủa trắng BaSO₄, vì thế trong trường hợp này phản ứng trung hoà có hiện tượng nhìn thấy được.