C2H5ONa – Sodium ethoxide

Tên cũ: natri etylat

  • Alkoxide, base mạnh
  • Rắn, trắng
  • Bị nước thuỷ phân thành ethanol và sodium hydroxide
  • M = 68

Sodium ethoxide (C₂H₅ONa, tên cũ: natri etylat) là hợp chất hữu cơ, chất rắn màu trắng, bị nước thuỷ phân thành ethanol và sodium hydroxide; phân tử khối 68. C₂H₅ONa là sản phẩm khi natri thế nguyên tử H của nhóm –OH trong ethanol và là một base mạnh, thường dùng trong tổng hợp hữu cơ.

Cấu tạo của C2H5ONa

C₂H₅ONa gồm cation Na⁺ và anion ethoxide C₂H₅O⁻ (CH₃–CH₂–O⁻): đó là phân tử ethanol đã mất nguyên tử hydrogen của nhóm –OH. Nguyên tử oxygen mang điện tích âm, còn cặp electron tự do, nên ion C₂H₅O⁻ nhận H⁺ rất dễ — sodium ethoxide là một base mạnh.

Điều chế C2H5ONa

Cho natri tác dụng với ethanol khan, phản ứng giải phóng khí hydrogen: 2C₂H₅OH + 2Na → 2C₂H₅ONa + H₂↑. Sản phẩm thường được dùng luôn ở dạng dung dịch trong ethanol, vì chất rắn khan khó điều chế và khó bảo quản. Không dùng ethanol với sodium hydroxide: phản ứng chuyển hoá rất ít, cân bằng lệch mạnh về phía ethanol và NaOH, nên thực tế coi như không tạo C₂H₅ONa.

Tính chất hoá học của C2H5ONa

C₂H₅ONa là sản phẩm khi natri thế nguyên tử H của nhóm –OH trong ethanol và là một base mạnh, thường dùng trong tổng hợp hữu cơ.

  • Sinh ra khi cho mẩu natri vào ethanol khan (natri tan dần, sủi bọt khí H₂, chậm hơn natri trong nước): 2C₂H₅OH + 2Na → 2C₂H₅ONa + H₂↑. Mọi alcohol có nhóm –OH đều cho phản ứng này, nên natri dùng để nhận biết nhóm –OH của alcohol.
  • Với nước: ion ethoxide nhận H⁺ của nước, sinh lại ethanol và sodium hydroxide, dung dịch có tính base mạnh. Ngược lại, ethanol tác dụng với NaOH chuyển hoá rất ít, cân bằng lệch mạnh về phía ethanol và NaOH, nên thực tế coi như không tạo C₂H₅ONa.
  • Với acid, sodium ethoxide bị trung hoà, trả lại ethanol: C₂H₅ONa + HCl → C₂H₅OH + NaCl.
  • Chất nhạy với hơi ẩm và khí CO₂: trong không khí ẩm, chất rắn chuyển nhanh thành sodium hydroxide nên mẫu thường lẫn NaOH; để lâu còn sẫm màu dần. Vì vậy C₂H₅ONa được đựng kín, khô, dưới khí trơ.

Ứng dụng của C2H5ONa

Base mạnh trong tổng hợp hữu cơ, chủ yếu dùng ở dạng dung dịch trong ethanol: làm các ester ngưng tụ với nhau, chuyển ester này thành ester khác; nguyên liệu điều chế nhiều alkoxide khác. Là base mạnh nên ăn mòn, gây bỏng da và mắt; chất rắn dễ cháy, phải tránh ẩm và nguồn lửa.

Nhận biết C2H5ONa

Hoà một ít chất rắn vào nước rồi nhỏ phenolphthalein: dung dịch hoá hồng do sodium hydroxide sinh ra khi thuỷ phân; ion Na⁺ cho ngọn lửa màu vàng.

Phản ứng tiêu biểu của C2H5ONa (1)

Thí nghiệm có mô phỏng: Thí nghiệm Na tác dụng với C₂H₅OH.

Cùng nhóm hợp chất hữu cơ

Xem tất cả hợp chất →

Cập nhật: