C₁₂H₂₂O₁₁ – Saccarozơ

Cấu tạo

Disaccharide gồm một gốc α-glucose và một gốc β-fructose nối với nhau qua liên kết glycoside giữa carbon số 1 của glucose và carbon số 2 của fructose. Không còn nhóm –CHO tự do nên không có tính khử (không tráng bạc); có nhiều nhóm –OH kề nhau nên hoà tan được Cu(OH)₂.

Tính chất hoá học

Có tính chất của polyalcohol và phản ứng thuỷ phân; không có tính khử.

• Thuỷ phân (acid loãng hoặc enzyme invertase) cho glucose và fructose: C₁₂H₂₂O₁₁ + H₂O → 2C₆H₁₂O₆ (H⁺, t°).
• Hoà tan Cu(OH)₂ ở nhiệt độ thường (dung dịch xanh lam): 2C₁₂H₂₂O₁₁ + Cu(OH)₂ → (C₁₂H₂₁O₁₁)₂Cu + 2H₂O.
• Không tráng bạc, không làm mất màu nước bromine (phân biệt với glucose).
• Bị H₂SO₄ đặc than hoá: C₁₂H₂₂O₁₁ → 12C + 11H₂O (H₂SO₄ đặc).
• Oxi hoá hoàn toàn: C₁₂H₂₂O₁₁ + 12O₂ → 12CO₂ + 11H₂O.

Điều chế

Ép mía hoặc củ cải đường lấy nước, làm sạch bằng vôi và CO₂, tẩy màu bằng SO₂, cô đặc và kết tinh; không tổng hợp công nghiệp.

Ứng dụng

Thực phẩm, bánh kẹo, nước giải khát; nguyên liệu sản xuất ethanol (lên men sau thuỷ phân); pha chế thuốc; tráng gương, ruột phích (sau khi thuỷ phân thành glucose).

Nhận biết

Hoà tan Cu(OH)₂ thành dung dịch xanh lam nhưng không tráng bạc; đun với acid loãng rồi trung hoà thì sản phẩm tráng bạc được và làm mất màu nước bromine.

Phản ứng tiêu biểu

• Thuỷ phân saccharoseC₁₂H₂₂O₁₁ + H₂O → 2C₆H₁₂O₆
• H₂SO₄ đặc than hoá đườngC₁₂H₂₂O₁₁ → 12C + 11H₂O
• Saccharose hoà tan Cu(OH)₂2C₁₂H₂₂O₁₁ + Cu(OH)₂ → (C₁₂H₂₁O₁₁)₂Cu + 2H₂O

Cùng nhóm hợp chất hữu cơ

• CH₃COOH – axit axetic
• C₂H₅OH – etanol
• C₂H₄ – etilen
• C₂H₂ – axetilen
• CH₃COONa – natri axetat
• CH₃CHO – anđehit axetic
• C₆H₁₂O₆ – glucozơ
• CH₃OH – metanol