HCHO – Anđehit fomic
Còn gọi là: methanal; formol, formalin (dung dịch 37–40%)
Tên theo chương trình 2018: formaldehyde
- Phân tử khối
- 30
- Loại
- Hợp chất hữu cơ
- Trạng thái
- Khí
- Màu sắc
- Không màu, mùi xốc, độc
- Tính tan
- Tan tốt trong nước
Cấu tạo
H–CH=O: aldehyde đơn giản nhất, nhóm –CHO gắn với hydrogen. Vì vậy formaldehyde phản ứng như aldehyde có hai nhóm –CHO: 1 mol tráng bạc cho 4 mol Ag, sản phẩm oxi hoá cuối cùng là CO₂ (hoặc muối carbonate).
Tính chất hoá học
Aldehyde: tính khử mạnh (tráng bạc, khử Cu(OH)₂), tính oxi hoá (cộng hydrogen), phản ứng trùng hợp và ngưng tụ.
- Tráng bạc (1 mol HCHO cho 4 mol Ag): HCHO + 4AgNO₃ + 6NH₃ + 2H₂O → (NH₄)₂CO₃ + 4Ag↓ + 4NH₄NO₃ (t°).
- Với Cu(OH)₂ trong kiềm, đun nóng: HCHO + 4Cu(OH)₂ + 2NaOH → Na₂CO₃ + 2Cu₂O↓ + 6H₂O (t°).
- Oxi hoá bởi oxygen có xúc tác thành formic acid: 2HCHO + O₂ → 2HCOOH (xúc tác).
- Cộng hydrogen: HCHO + H₂ → CH₃OH (Ni, t°).
- Ngưng tụ với phenol tạo nhựa phenol-formaldehyde; trùng hợp thành paraformaldehyde khi để lâu.
- Cháy: HCHO + O₂ → CO₂ + H₂O.
Điều chế
Oxi hoá methanol có xúc tác: 2CH₃OH + O₂ → 2HCHO + 2H₂O (Ag, 600 °C); trong phòng thí nghiệm: CH₃OH + CuO → HCHO + Cu + H₂O (t°); oxi hoá methane: CH₄ + O₂ → HCHO + H₂O (xúc tác NO, 600 °C).
Ứng dụng
Sản xuất nhựa phenol-formaldehyde, urea-formaldehyde (keo dán gỗ, ván ép); formalin bảo quản mẫu sinh vật, diệt khuẩn; tổng hợp thuốc nổ, chất dẻo, thuốc nhuộm. Độc, bị cấm dùng trong thực phẩm.
Nhận biết
Tráng bạc với lượng Ag gấp đôi aldehyde đơn chức khác cùng số mol; mùi xốc; làm mất màu nước bromine; tạo kết tủa đỏ gạch với Cu(OH)₂ đun nóng.
Phản ứng tiêu biểu
Chưa có phản ứng nào cho chất này.